مراجع تقليد از آغاز غيبت كبرى تا 700ه.ق
ابو على حسن بن محمد طوسى - فرزند شيخ طوسى - و ملقب به مفيد ثانى در خلال سالهاى 481 تا حدود 520 ق، از اعاظم فقهاى عصر خود به شمار مىرفت. اين فقيه شيعى كتاب النهايه پدر خويش شيخ طوسى را شرح كرد. او بعد از پدرش در نجف اشرف رئيس شيعه و مرجع علماى آنجا بود و بسيارى از علماى شيعه و سنى از محضر وى برخواستند.
او با عالم جليل القدر ابن حمزه محمد بن طوسى معروف به عماد طوسى، صاحب كتابهاى وسيله و واسطه و همچنين با فقيه بزرگ شيخ سديد الدين حمصبى رازى معاصر بود.
ميان سالهاى 520 تا 585 ق، فقيهان زيادى بسر مىبردند كه از آنهاست عالم بزرگ على بن زهره حسينى حلبى و سيد جليل و فقيه بزرگوار ابو منصور محمد نقاش و فقيه ارجمند ابو عبد الله حسين بن طاهر و فقيه عاليقدر و اصولى بزرگ ابوالمكارم حمزة بن على بن زهره حسينى.
سيد ابوالمكارم ابن زهره از فقهاى نامى قرن ششم و بزرگترين دانشمند شهر تاريخى و شيعه نشين حلب بود وى در علم فقه و اصول و كلام و نحو مهارتى به سزا و تسلطى به كمال داشت و در اين رشتهها تاليفات بسيار دارد كه هر يك نماينده مقام شامخ علمى او و معرف احاطه كامل و جامعيت وى در فنون مختلف مىباشد.
مرحوم محدث قمى در الكنى و الالقاب در مورد اين فقيه مىگويد: او پيرامون مسئله امامت، فقه، نحو و جز اينها تصانيف زيادى دارد كه از آن جمله است: غنية النزوع الى علمى الاصول و الفروع، قبس الانوار فى نصرة الائمة الاطهار.
ابن ادريس حلى فقيه و مجتهد جوان و نوآور، بين سالهاى 585 تا 598 ق ظهور كرد. او پيشگام دوره پنجم از ادوار فقه و پيشواى دوره پنجم از ادوار اجتهاد محسوب مىشود.
ابن ادريس، بحثهاى استدلالى و اجتهادى را حياتى تازه بخشيد و در فروع فقه چنان به بحث و استدلال پرداخت كه توانست ركود يك قرن بعد از شيخ طوسى را كه بر حوزه اجتهاد و استنباط سايه انداخته بود در هم شكند. و از نو راه پژوهش و استدلال و نقد و بررسى آراء گذشتگان را به روى فقيهان معاصر خود و فقهاى آينده بگشايد و بدين نحو نظرات علمى او در طول نسلهاى آينده رشدى فزاينده يافت.
اين مجتهد جوان روش استنباط و استخراج احكام را از راه منابع و پايههاى شناخت در قالبى فنى و علمى ارائه نمود، به گونهاى كه تمام بحثهاى فقهى - اجتهادى را در همه ابعاد گسترش داد و در نتيجه نارساييها و موانع موجود در طريق دستيابى به فروع و مسائل جديد از بين رفت و مباحث اجتهادى گسترش چشمگيرى پيدا كرد.
عالم كامل سيد شمس الدين فخار بن معد موسوى ستارهاى درخشان در آسمان فقاهت تشيع است. عصر درخشندگى اين عالم ربانى بين سالهاى 598 تا 630 ق است و از مراجع و فقهاى بنام شيعه بود. در عظمت او همين بس كه فقيهان بزرگى چون محقق حلى صاحب كتاب ارزشمند شرايع الاسلام را تربيت كرد. در دوران مرجعيت او فقه شيعه به بالندگى خاصى رسيد و با موشكافى و نغض و ابرام آراء فقهاى پيشين در هر بابى از فقه سخن تازهاى آورد سيد فخار موسوى وارث علمى ابن ادريس و حافظ مكتب او شد و در سال 630 ه.ق از دنيا رفت.
مرجعيت فقيه جامع و مرجع بزرگ شيعه، نجم الدين ابوالقاسم جعفر سعيد حلى در خلال سالهاى 630 تا 676 ق به ظهور پيوست و زعامتشيعه را به عهده داشت، او در تحقيق و پژوهش اصول و مبانى فقه توفيق فراوان يافت. و از اين رو به محقق على الاطلاق مشهور شد. هرگاه بخواهند از اين نام غير از ايشان را اراده نمايند، بايد با قرينه ذكر كنند. محقق حلى بر خلاف ابن ادريس فقه استدلالى خويش را بر پايه مكتب شيخ طوسى بنا نهاد و با دقت در تمام ابواب فقه و اصول از انديشه و فتواى شيخ بهره برد و اين ميراث ارزنده را به شاگردان خويش هديه كرد. ابن داود شاگرد او در كتاب رجال خود از كتابهاى علمى وى در اصول دين اصول فقه منطق و ادب نام مىبرد. محقق كوشيد معارف و علوم اسلامى را در تمام زمينهها از يكديگر جدا كند و هريك را به صورت موضوعى جداگانه و در كتابى مستقل مورد بحث و بررسى و تنقيح قرار دهد. نيز ابن داود در مورد استادش مىگويد «محقق يگانه عصر خويش و زبان آورترين شخصيت روزگار و از هتحجت و برهان استوارترين فرد و حاضر جوابترين مردم زمان خود بود»
محقق در حله در مقام تدريس بى همتا بود، در مجلس درس او صدها طالب علم شركت مىكردند و از خرمن دانش او خوشهها مىچيدند.
از ميان شاگردان او شخصيتهاى علمى برجستهاى برخاستند، چون علامه حلى (پسر خواهر او) و حسن بن داود حلى صاحب كتاب رجال و سيد غياث الدين (عبد الكريم بن احمد بن) طاووس صاحب فرحة الغرى و ديگران. كه هر كدام در گسترش ابحاث اجتهادى سهم به سزايى داشتند. در اعلام العرب آمده است: «از مجلس درس محقق بيش از 400 مجتهد برخاستند كه چنين امرى در فقهاى پيشين ديده نشد.»
جنبش علمى در عصر او به اوج شكوفايى خود رسيد و حله يكى از مراكز علمى مهم جهان تشيع شد. كتابهاى شرايع الاسلام ، النافع، المعتبر و دهها تاليف ديگر از آثار ارزشمند اوست.
سالهاى 676 تا 690 ق، زعامت و مرجعيت به فقيه بزرگ يحيى بن سعيد هذلى حلى رسيد، او به سهم خويش در تكامل و تطور بحثهاى اجتهادى و اصول كوشيد و در اين زمينه كتابهاى زيادى تاليف كرد. وى نواده دخترى فقيه بزرگ محمد بن ادريس حلى و پسرعموى پيشواى مجتهدين شيعه محقق حلى است.
پيرامون شخصيت علمى او ابن داوود در كتاب رجال خود گويد« وى جامع فنون علمى در ادب، فقه و اصول بود.» او بعد از محقق به تدريس و تعليم و تربيتشاگردان برجستهاى چون علامه حلى حسين بن داود و عبد الكريم بن طاووس همت گماشت.
همچنين او از پرهيزگارترين و زاهدترين انديشمندان و فضلاى عصر خود محسوب مىشد و تصانيف مفيد و جامعى از خود به جا گذارد كه از آن جمله است: الجامع للشرايع فى الفقه و المدخل فى اصول فقه، معالم الدين در علم فقه، نزهة الناظر و رسالهاى در قضاى نمازهاى فوت شده.
جمال الدين حسن بن يوسف (بن على بن مطهر) حلى معروف بن علامه حلى و آيت الله على الاطلاق، بين سالهاى 690 تا 726 ق در عالم مرجعيت تشيع درخشيد، او پيشواى دوره ششم از ادوار فقه است. او بحثهاى گسترده و مستدلى در فقه مطرح نمود و به نقد و تحليلهاى تازهاى در آن پرداخت و كتابهاى متنوع و با شيوههاى نوين تاليف كرد. همچنين مسائل خلافى بين شيعه و سنى را به نحو گستردهاى مورد بحث و بررسى قرار داد و آنها را در كتاب پر ارج تذكرة الفقهاء ذكر كرد و در دسترس همگان نهاد و از اين طريق خدمت بزرگى به فقهاى شيعه نمود. علامه حلى در آسمان دانش و ميان انبوه دانشمندان نامى ما همچون ستاره زهره مىدرخشد و آراء فقهى و اصولى و رجالى و نظرات كلامى و فلسفى و منطقىاش در كتب علمى همه جا موج مىزند.
علامه حلى دركتاب ارزنده خود تذكرة الفقها هر مسئلهاى را كه مطرح مىكند، اول عدله فقهاى مسلمين را مىآورد سپس با تفصيل به نقد و مناقشه آن مىپردازد اين كتاب به حدى پر بار و سودمند است كه هيچ فقيه و مجتهدى از آن بى نياز نيست.
علامه، فقه را نزد محقق حلى (صاحب شرايع الاسلام) فرا گرفت، همچنين فلسفه و رياضيات را نزد محقق طوسى آموخت، در دوران تحصيل آنچنان بر همگنان برترى يافت و هنوز با سن بلوغ نرسيده بود كه نبوغش زبانزد همگان شد. از اين رو پس از فوت محقق، كرسى تدريس و منصب فتوا و زعامت به او رسيد.
بين سالهاى 726 تا 754 ق مرجعيتشيعيان به آيت الله سيد عميد الدين حسينى خواهرزاده و شاگرد علامه حلى محول شد.
او بيشتر كتابهاى استاد و دايى خود علامه حلى را شرح كرده است. از آن جمله كنزل الفوائد فى حل مشكلات القواعد، تبصرة الطالبين فى شرح نهج المسترشدين، شرح مبادى الاصول و غير اينها.
علامه حسينى اصطلاحات زيادى در بحثهاى فقهى و اصولى پديد آورد و به تكميل آراء و نظرات علامه پرداخت، آنچنان كه صاحب نظران معاصر او به اين امر اعتراف دارند.
ابوطالب محمد بن حسن (بن يوسف بن مطهر) حلى، فرزند علامه حلى و مشهور به فخر المحققين، بين سالهاى 754 تا 771 در آسمان فقاهت درخشيد و همچون پدر خويش در گسترش و تكامل ابحاث فقهى اهتمام ورزيد و در برگشت دادن فروع بر اصول و تطبيق قواعد كلى بر مصاديق آن بسيار توفيق يافت. در كتاب تراجم آمده است كه فخر المحققين در ده سالگى به درجه اجتهاد رسيد.
شهيد اول شاگرد او با آنكه كمتر از كسى ستايش مىكرد، او را با لقب خاتمة المجتهدين ستود.
فخر المحققين پارهاى از تاليفات پدر را همچون الفين و جز آن تكميل كرد و بر پارهاى ديگر شرح نوشت، مانند قواعد. وى همچنان كه از لحاظ مراتب فضل و كمال ممتاز و شايد بى نظير بود از حيث ادب و اخلاق و ملكات فاضله نيز امتيازى به خصوص داشت در ميان انبوه دانشمندانى كه با زندگانى آنها آشنا هستيم چنين پدر و فرزندى را نديدهايم كه هر دو از نابغههاى نامى و نسبت به يكديگر تا اين حد احترام نگه دارند شيخ حر عاملى درباره او مىگويد «دانشمندى پژوهشگر و فقيهى عاليقدر و مورد اعتماد است» او همانند فقهاى پيشين در تربيتشاگردان موفق بود و شاگردى نظير شهيد اول به جهان اسلام تحويل داد.
| < قبلی | بعدی > |
|---|
Powered ByBalochestan.com
عضويت در خبرنامه نظرات.