16- شهيد اول

محمد بن جمال الدين (بن مكى بن شمس الدين محمد) دمشقى جزينى در سالهاى 771 تا 786 ق زعامت‏شيعيان را بر عهده داشت. شخصيت و مقام علمى او در ميان فقها بيش از حد توصيف است، به طورى كه بعضى از صاحب نظران و آگاهان گفته‏اند: در بين فقهاى سلف مجتهد مطلق جز شهيد اول كسى نبوده است. او در حوزه كربلا به تحصيل پرداخت و از استوانه‏هاى علمى عصر خويش به شمار مى‏رفت تا جايى كه آوازه علم و فضل و تقوا و فضيلتش در بيشتر نقاط اسلامى طنين افكند و افكار و آثارش در همه جا منتشر شد. معروف است مى‏گويند: از شيخ اعظم انصارى پرسيدند چرا اجازه اجتهاد به كسى نمى‏دهيد؟ فرمود: به جز شهيد اول نسبت به اجتهاد هيچ يك از علما و فضلاى ديگر قطع و يقين حاصل نكرده‏ام.

شهيد اول در مباحث فقهى و هم در مقدمات آن (صرف، نحو، منطق، اصول و ...) از علماى پنج مذهب معروف اسلام (اثناى عشرى، حنفى، مالكى، شافعى، و حنبلى) اجازه اجتهاد داشت در حالى كه براى هيچ يك از علماى مسلمين چنين امتيازى وجود نداشت. دانشمندان ما شهيد را نخستين فقيهى دانسته‏اند كه فقه شيعه را از آراء فقهاى عامه پيراسته گردانيد.

او بسيارى از مراكز جهان اسلام را ديدن كرد و در مجامع بزرگ اهل سنت‏شركت جست و بسيارى از كتابهاى علمى آنها را مورد مطالعه و بررسى قرار داد و حتى از آنان روايت كرد آنچنان كه در اجازه خود به ابن خازن مى‏گويد «حدود چهل تن از عالمان بزرگ اهل سنت را كه در شهرهاى مكه، مدينه، بغداد، مصر، دمشق، بيت المقدس و مقام ابراهيم خليل بودند ملاقات نمودم و اينك از آنان روايت مى‏كنم‏».او تاليفات بسيارى از خود به يادگار گذاشت مانند: الذكرى، الدروس الشرعيه فى فقه الاماميه، غاية المراد فى شرح نكت الارشاد، اللمعة الدمشقيه و القواعد و غير اينها.

آثار او از جهت‏سبك نگارش، دقت نظر، ژرف انديشى و وسعت ديد درخشندگى خاصى دارند و پيوسته اين آثار گرانقدر مورد توجه و مراجعه دانش پژوهان و پژوهشگران بوده است.

17- مقداد سيورى

فقيه بزرگوار جمال الدين مقداد بن عبد الله سيورى حلى ميان سالهاى 786 تا 826 ق مرجع و ملجا شيعيان گرديد. وى از فقهاى شيعه و دانشمندان بزرگ قرن نهم در حوزه نجف بوده كه از شاگردان شهيد اول است او نه تنها در فقه دانشمندى برجسته است بلكه متكلمى ورزيده نيز به حساب مى‏آيد او با نگارش شرحهايى بر آثار استادش مكتب شهيد اول را بارورتر ساخت و حوزه فقه استدلالى را وسعت بخشيد و با تاليف كتابى در فقه القرآن مبانى قرآنى فقه شيعه را بيان داشت.

او از محققان بنام است و آثار گرانسنگى از خود به جاى نهاده است، در مقدمه التنقيح الرائع لمختصر الشرائع او كه اخيرا به چاپ رسيده است، نام 20 كتاب و رساله در اصول و فروع دين، دعا، تفسير، فقه، اصول فقه و كلام از او ياد گرديده است در هر حال بعد از وى تلاميذش از آن جمله على بن هلال جزائرى سالهايى مرجعيت را تصدى كرده‏اند.