خلاصه‏اى از اعتقادات شيعه را بيان كنيد و تفاوت هاي اساسي اعتقادات اهل تشيع با اهل سنت را ذكر نماييد.

پاسخ : پيش از ارائه پاسخ توجه به اين نكته الزامي است كه براى آشنايى با اعتقادات شيعه مى‏توانيد به كتاب‏هاى آيين‏ما تأليف كاشف الغطاء، شيعه در اسلام تأليف علامه طباطبايى، عقايد اماميه تأليف محمدرضا مظفر، اعتقاد ما تأليف مكارم شيرازى و كتاب‏هاى ديگرى كه در اين رابطه تأليف شده است مراجعه كنيد.

ولي در اين مختصر تنها به بيان خلاصه و فشرده اي  از عقايد شيعه و تفاوت آن با عقايد اهل سنت پرداخته شده است :

1- شيعه مانند همه مسلمانان به وحدانيت خداوند اعتقاد دارد و او را داراى تمامى صفات كمال و از هر عيب و نقص پاك مى‏داند و نيز معتقد است كه خداوند در بين مخلوقات و بندگانش هميشه به عدل رفتار مى‏كند و ممكن نيست بر آنان ظلم روا دارد.  همچنين شيعه عبادت را مخصوص خدا كه آفريننده و پرورش دهنده عالميان است مى‏داند.

2- شيعه به پيامبران الهى و رسالت و نبوت پيامبر گرامى اسلام حضرت محمد بن عبدالله ‏صلى الله عليه وآله وسلم ايمان دارد، و او را كه از همه مخلوقات افضل و برتر است، آخرين پيامبر دانسته و منكر خاتميت ايشان را كافر مى‏داند.

3- شيعه به قرآن كريم – كتابي كه براي هدايت بشر نازل شده است -  معتقد است و آن را معجزه جاودانه و آسمانى پيغمبر اسلام مى‏داند. شيعه معتقد است همين قرآنى كه در دست مسلمانان جهان است، همان قرآن يعني سوره‏ها و آياتى است كه خداوند متعال بر پيامبر نازل فرموده و اگر كسى يك سوره، يا يك آيه و يا يك كلمه آن را منكر شود كافر است و نيز عمل به دستورات قرآن مايه سعادت دنيا و آخرت مى‏ باشد.

4- شيعه به روز رستاخيز و معاد عقيده دارد و معتقد است خداوند همه را در قيامت براى حساب رسي اعمال و پاداش آن زنده مى‏كند.

5- شيعه اعتقاد دارد كه خلافت و جانشينى پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم منصبى الهى است؛ يعنى خداوند هر كسى را كه شايستگى انجام آن را داشته باشد، براى امامت بر مى‏گزيند و به پيامبر دستور معرفى او را مى‏دهد. شيعه معتقد است كه على‏بن‏ابيطالب‏ عليه السلام شرايط اين مسؤوليت را داشته و پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم به دستور خدا او را به عنوان نخستين جانشين خود معرفى كرده است و پس از او يازده نفر از فرزندانش به عنوان امام و جانشينان پيامبر معرفى شده‏اند و آخرين آنها حضرت مهدى(عج) است كه زنده است ولى از نظرها غايب مى‏باشد و روزى به امر خدا ظهور خواهد كرد و جهان را پر از عدل و داد خواهد نمود و حكومت جهانى اسلام را تشكيل خواهد داد.

6- شيعه معتقد است، كه ائمه دوازده‏گانه برترين و كامل‏ترين انسان‏هاى زمان خود و معصوم از خطا و گناه بوده‏اند و علوم و احكامى كه آنها براى ما بيان داشته اند همان علوم و احكامى است كه رسول خدا صلى الله عليه وآله وسلم نزد آنان به وديعت گذاشته و آن ها مسايلى را كه پس از پيامبر بر مردم مخفى مانده است آشكار نموده اند. بنابراين شيعه بسيارى از احكام الهى را، پيش از اينكه به سراغ اجتهاد و عقل برود از ائمه اخذ مى‏كند.

7- شيعه، احاديث ائمه دوازده‏گانه ‏عليهم السلام را احاديث پيامبرصلى الله عليه وآله مى‏داند زيرا ائمه ‏عليهم السلام در رواياتى به طور كلى فرموده‏اند كه در مسايل دينى هيچ مطلبى را از نزد خود نگفته اند، بلكه تمامي مطالب از طريق پدرانشان از پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم نقل شده است.

8- در بسيارى از موارد كه برخى از علماى اهل‏سنت معتقدند درباره آنها دستور خاصي از پيامبر اكرم‏ صلى الله عليه وآله وسلم صادر نشده و بنابراين بايد بر اساس عقل –  قواعدى همچون قياس و استحسان -  در مورد آن ها فتوا داد، شيعه معتقد است رواياتى از ائمه اهل‏بيت در مورد آنها وجود دارد كه بيانگر نظريه پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم است و مي توان گفت علت برخى تفاوتها ميان فقه شيعه و اهل سنت همين مطلب است.

9- از نظر شيعه، همراه پيامبر بودن و ديدار آن حضرت و نيز همسرى ايشان افتخاري بزرگ است،  اما معيار و ملاك سنجش افراد طبق معيار قرآن «ان اكرمكم عند اللَّه اتقيكم» ، تقوا مي باشد و نيز در ميان اصحاب پيامبرصلى الله عليه وآله وسلم همان گونه كه افراد عادل بوده‏اند، افراد غير عادل نيز حضور داشته‏اند.

با توجه به آن چه  گفته شد خلاصه اعتقادات شيعه مشخص مي شود. اكنون براي بيان تفاوتهاي اعتقادي شيعه با  اهل سنت اين تفاوتها ذكر مي شود :

1-       اهل سنت معتقد است كه پيامبر اكرم صلي الله عليه و آله و سلم  شخصي را به عنوان جانشين خود معرفي نفرموده و انتخاب خليفه و حاكم پس از پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم،  به عهده خود مردم گزارده شده است، در  حالي كه شيعه به امامت ائمه اهل بيت عليه السلام معتقد است.

2-       اهل سنت اعتقاد دارند تمام مسلماناني كه پيامبر گرامي اسلام صلي الله عليه و آله و سلم را ديده اند – هر چند يك لحظه – و مسلمان از دنيا رفته باشند ، صحابي ناميده مي شوند. [1] همچنين اهل سنت تمام صحابه را عادل دانسته و گفتار و كردار آنان را حجت مي دانند ، در حالي كه شيعه معيار برتري را – طبق نص قرآن – تقوا دانسته و معتقد است در ميان صحابه افراد عادل و ناعادل وجود داشته اند .

3-       اگر چه اهل سنت فضايل و مناقب فراواني براي حضرت علي عليه السلام نقل نموده و به آن عقيده دارند اما بيشتر اهل سنت خلفاي سه گانه قبل از آن حضرت را از ايشان برتر دانسته و مي گويند ترتيب فضيلت در ميان خلفا به ترتيب خلافت است !

4-       اهل سنت براي ائمه اهل بيت عليهم السلام موقعيت علمي و تقوايي بسيار بالايي قائلند و براي آنان كراماتي نيز نقل نموده اند اما معتقد به تعيين و انتخاب آنان از سوي خداوند متعال به عنوان جانشينان و خلفاي دوازده گانه پيامبر صلي الله عليه و آله و سلم نبوده و ايشان را از گناه و خطا معصوم نمي دانند و عصمت را مختص انبيا مي دانند .

5-       اهل سنت در عمل قائل به انسداد و بسته بودن باب اجتهاد هستند و تقليد از ميت را جايز دانسته و بر اين اساس از يكي از علماي چهارگانه خود – ابوحنيفه ، شافعي ، مالك بن انس و احمد بن حنبل – تقليد مي كنند ؛ بر خلاف شيعيان كه باب اجتهاد را باز دانسته و تقليد از ميت را جايز نمي دانند . البته شيعه تقليد از مرجع تقليدي را كه مقلد او در زمان حياتش حاضر بوده و از او تقليد مي نموده است جايز مي داند .

در پايان لازم به ذكر است كه ائمه فقهي اهل سنت بيش از اين چهار نفر بوده اند ولي از قرن چهارم يا ششم به بعد تقليد از غير آنان ممنوع شده و مذاهب فقهي اهل سنت در چهار مذهب  كنوني منحصر شده  است .

پاورقي

[1] الاصابه ، ابن حجر ، مقدمه.

< قبلی		بعدی >